علم اطلاعات و دانش‌شناسی


 

bullet معرفی

یكی از مهم‌ترین قشر از متخصصان كه نقش تعیین‌کننده‌ای در جوامع دانشی ایفا می‌کنند، متخصصان اطلاعات و دانش شناسان هستند. این متخصصان با مطالعه ماهیت اطلاعات و دانش و تدوین مکانیسم‌هایی برای گردآوری، سازمان‌دهی، اشاعه و مدیریت آن زمینه را برای پویایی جریان دانش در جامعه (اعم از سازمان‌ها و كل جامعه) فراهم می‌سازند. ازاین‌رو رشته علم اطلاعات و دانش شناسی به‌عنوان رشته‌ای كه ماهیت و كاربردهای اطلاعات را مطالعه می‌کند یكی از مهم‌ترین رشته‌های دانشگاهی به‌حساب می‌آید. با توجه به اهمیت رشته علم اطلاعات و دانش شناسی و به دنبال راه‌اندازی رسمی آن در دانشگاه‌های معتبر ایران از جمله تهران و تبریز در اوایل دهه 1340 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی (با نام قبلی علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی) دانشگاه تربیت مدرس، در رأس دانشگاه‌های كشور در سال 1368 در دانشكده علوم انسانی راه‌اندازی شد. پس از تفكیك دانشكده مدیریت و اقتصاد با توجه به قرابت محتوایی در سال 1388 زیرمجموعه این دانشكده قرار گرفت. هرچند توسعه كمی گروه چشمگیر نبوده است اما كیفیت گروه در قالب تولیدات علمی اعضای آن و درخشش دانش‌آموختگان بسیار برجسته بوده است. این گروه تاكنون بیش از 100 فارغ‌التحصیل برجسته را به جامعه علمی و اجرایی كشور تحویل داده است كه خدمات مفید قابل‌ توجهی را به كشور عزیزمان ارائه می‌نمایند. بیشتر فارغ‌التحصیلان این گروه با اخذ مدرك دكتری در دانشگاه‌های مختلف به تدریس و تحقیق مشغول هستند. اعضای گروه بیش از 30 عنوان كتاب، بیش از 200 عنوان مقاله معتبر در نشریات ملی و بین‌المللی به چاپ رسانده و در مجامع علمی داخلی و خارجی مشاركت داشته‌اند.
امروزه با سرعت گرفتن حركت به سمت جامعه دانشی، اهمیت اطلاعات و دانش بیش‌ از پیش آشكار شده است. ظهور پسوند دانش برای مفاهیمی مانند جامعه، اقتصاد، توسعه و نظایر آن به‌خوبی نشان‌دهنده این است كه امروزه دانش و دانایی نقش اساسی در جامعه دارد. در این میان قشری از كاركنان با عنوان كاركنان دانشی با لقب یقه طلایی‌ها به انواع كاركنان قبلی (یقه‌سفید و یقه آبی) اضافه‌ شده است كه نقش مهمی درحرکت جامعه به دانایی محوری ایفا می‌کنند.
این رشته طیف وسیعی از زمینه‌های مطالعاتی را در برمی‌گیرد كه به ‌مرور زمان از زمان تأسیس اولین دانشكده كتابداری در سال 1887 در ایالات‌ متحده آمریكا تاکنون در پاسخ به نیازهای اطلاعاتی و دانشی جامعه شكل گرفته است. ازجمله آن‌ها می‌توان به مدیریت اطلاعات، مدیریت دانش، مطالعات استنادی و علم‌سنجی، نظام‌های اطلاعاتی، مدیریت کتابخانه‌ها، نیازهای اطلاعاتی، سواد اطلاعاتی، دانشنامه نگاری، نسخ خطی، مدیریت آرشیو و نظایر آن اشاره كرد.
  دستیابی فارغ‌التحصیلان این گروه به مدارج علمی بالاتر و كسب افتخارات متعدد و موفقیت در عرصه‌های مختلف نشان‌دهنده تأثیرگذاری این گروه در جامعه علمی و حرفه‌ای مربوطه است. دستیابی به جایزه جشنواره بین‌المللی فارابی، جشنواره علامه حلی، كتاب سال دانشجویی و غیره از جمله افتخارات این گروه آموزشی بوده است و امیدواریم كه در آینده نیز با قدرت بیشتر ادامه پیدا كند.
هم‌اکنون گروه علوم كتابداری و اطلاع‌رسانی در مقطع كارشناسی‌ارشد به پذیرش دانشجو می‌پردازد. در كنار آن از خدمات علمی اساتید توانمند دانشگاه‌های دیگر نیز استفاده به عمل می‌آید و مسئولین دلسوز دانشگاه و دانشكده مدیریت و اقتصاد نیز مصمم هستند كه با جذب هیأت‌ علمی بیشتر، این گروه را در راستای دستیابی به اهداف متعالی نظام یاری نمایند.
گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی در سطح سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری‌های كلان مربوطه در سطح كشور نیز سهم به سزایی دارد. عضویت اعضای آن در كمیته بازنگری و برنامه‌ریزی كتابداری و اطلاع‌رسانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، كمیسیون سیاست‌گذاری منابع علمی وزارتخانه مذكور، كمیته علمی جشنواره بین‌المللی فارابی و سایر نهادهای مشابه، مشاركت گروه در این عرصه را نشان می‌دهد. در سطح دانشگاه نیز در کمیته‌های مختلف مشاركت اعضا به‌صورت فعالانه ادامه دارد. امیدواریم كه با لطف خداوند متعال حركت رو به رشد گروه برای مشاركت مؤثر در فرآیندهای جامعه علمی و اجرایی میهن عزیزمان همچنان پویا و بالنده ادامه پیدا كند. انشاء الله

bullet چشم‌انداز

در افق زمانی 20 ساله چشم انداز گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی عبارت است از: "پیشرو گروه‌های آموزشی علم اطلاعات و دانش‌شناسی در ایران و منطقه"

bulletرشته‌ها و گرایش‌ها

هم اكنون گرايش مديريت اطلاعات در مقطع كارشناسی‌ارشد در گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی داير است.
مديريت اطلاعات چيست؟
مدیریت اطلاعات (Information management یا IM)، شامل مدیریت و گردآوری اطلاعات از یک یا چند منبع و ارائه آن اطلاعات به مخاطبان است. مدیریت به معنی سازماندهی و کنترل ساختار، ترکیب و پردازش و ارائه اطلاعات است. در طول سال ۱۹۷۰ مدیریت اطلاعات تا حد زیادی محدود به تصویر، تعمیر و نگهداری از فایل‌ها و مدیریت چرخه عمر فایل‌های مبتنی بر کاغذ، رسانه‌ها و سوابق بود. با گسترش فناوری اطلاعات در سال ۱۹۷۰، کار مدیریت اطلاعات افق جدیدی یافت و شروع به فعالیت در زمینه تعمیر و نگهداری داده‌ها نمود. چنانچه ذخیره‌سازی اطلاعات معطوف گشت به وسایل الکترونیکی، مدیریت اطلاعات سخت و سخت‌تر شد. در اواخر سال ۱۹۹۰ زمانی که اطلاعات به‌طور منظم در سراسر شبکه‌های کامپیوتری و همچنین توسط دیگر وسایل الکترونیکی منتشر شد، مدیران شبکه، به یک معنا، مدیران اطلاعات شدند. آن دسته از افراد خود را با وظایف به‌طور فزاینده پیچیده سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مواجه می‌دیدند. با آخرین ابزارهای موجود، مدیریت اطلاعات به یک منبع قدرتمند و پر هزینه برای بسیاری از سازمان‌ها تبدیل شده‌است. مدیریت اطلاعات، به‌عنوان توانایی کل سازمان در مورد ایجاد، حفظ، بازیابی و قابل دسترس ساختن فوری اطلاعات درست، در مکان درست، در سازمان درست، در دست افراد شایسته با کمترین هزینه، در بهترین رسانه‌ها، برای بکارگیری در تصمیم گیری توصیف شده‌است. (بست) درسال ۱۹۸۸، به همان سبک، مدیریت اطلاعات را به‌عنوان هماهنگی اقتصادی، مؤثر و کارای تولید، کنترل، ذخیره‌سازی و بازیابی و انتشار اطلاعات از منابع بیرونی و درونی به منظور توسعه عملکرد سازمانی توصیف می‌کند. این توصیف در دورنما، محدود می‌باشد به‌طوری که آن مواظب مدیریت ویژگی‌های خود اطلاعات (محتوا، مالکیت، عرضه، برابری) نبوده و توجهی به ابراز ذخیره، تجهیزات بررسی کننده آن و سیستم بکارگیرنده آن ندارد.
بنابراین به طورخلاصه مسأله کلیدی درگیر در مدیریت اطلاعات، مدیریت نمودن (اداره نمودن) اطلاعات در یک سازمانی می‌باشد که تکنولوژی اطلاعات مدرن را به کار می‌برد. مفهوم سیستم‌های اطلاعات رشد سریع تکنولوژی کامپیوتر، اشتیاق انسان را برای بدست آوردن کمک کامپیوتر در حل مسائل پیچیده و پیچیده تر، توسعه می‌بخشد. مشکلاتی که صرفاً در قلمرو فعالیت‌های موشکافانه و باطنی انسان مخصوصاً در سازمان‌ها، در چند سال گذشته، درنظر گرفته شد.
سیستم‌های اطلاعات، همیشه بزرگترین سازمان‌های در حال رشد و پویا می‌باشد. نیاز برای بدست آوردن دسترسی مناسب، سریع، اقتصادی (مقرون به صرفه)، تدبیر روش‌هایی جهت ایجاد مدیریت و به‌کارگیری پایگاه‌های اطلاعاتی در سازمان‌ها را ضروری می‌سازد. اطلاعات مدیریت و سیستم‌های اطلاعات، به‌خصوص آن‌هایی که مربوط به فرآیندهای تصمیم‌گیری مؤثر در سازمان می‌باشد یعنی به‌عنوان منابع سازمانی با ارزش در نظر گرفته می‌شود. به زبان ساده بیان کنیم، یک سیستم اطلاعات سیستمی است برای پذیرش داده اطلاعات به عنوان یک ماده خام و از طریق یک یا بیشتر فرایند تبدیل، تولید اطلاعات به عنوان یک محصول می‌باشد وشامل عناصر عملکردی متعاقبی می‌باشد که مربوط به سازمان و محیط‌های آن است: دریافت (درک): ورود اولیه اطلاعات، خواه بدست آمده یا تولید شده در یک سازمان. ثبت: کسب فیزیکی اطلاعات بررسی (جریان): انتقال با توجه به نیازهای خاص سازمان. انتقال: جریانی که در یک سیستم اطلاعات اتفاق می‌افتد. ذخیره: پیش بینی برخی استفاده مورد نظر در آینده. بازیابی: جستجوی اطلاعات ثبت شده. ارائه: گزارش، ارتباط و …. ــ به طور خلاصه، مدیریت اطلاعات مستلزم سازماندهی، بازیابی، کسب، تأمین امنیت و حفظ اطلاعات است. مدیریت اطلاعات اشتراک و ارتباط نزدیکی با مدیریت داده‌ها دارد.
تصويب گرايش مديريت اطلاعات در ايران
گرايش مديريت اطلاعات توسط كميته برنامه‌ريزي علم اطلاعات و دانش‌شناسی در وزرات علوم، تحقيقات و فناوري تدوين و در درتاريخ 19/6/1391 در هشتصد و چهارمين جلسه شورای برنامه‌ريزی آموزش عالی به تصويب رسيد و به دانشگاه ها ابلاغ شد. بعد از آن تاريخ به جای گرايش اطلاع‌رسانی در گروه‌های علم اطلاعات و دانش‌شناسی گرايش مديريت اطلاعات جايگزين شد.

bulletعملکرد پژوهشی