زبان و ادبیات عرب


 

رسالت و هدف‌های گروه آموزشی زبان و ادبیات عربی رشتۀ زبان و ادبیات عربی، جایگاه درخوری در شناخت فرهنگ و تمدّن عظیم اسلامی دارد. ازاین‌رو، در بیشتر دانشگاه‌های شناخته‌شدۀ دنیا و دانشگاه‌های معروف كشورمان، از دیرباز حضوری موثّر و فعّال داشته است. پس از انقلاب اسلامی، به خاطر ماهیت فرهنگی این رشته، به شدّت گسترش یافت تا آنجا که در بیشتر دانشگاه‌های دولتی و آزاد، در مقاطع کارشناسی، ارشد و دکتری راه‌اندازی گردید. زبان عربی، افزون بر اینکه زبان قرآن و زبان دینی مسلمانان و حامل میراث تمدّن اسلامی است، یكی از زبان‌های زنده دنیا هم به شمار می‏رود و صدها میلیون انسان در بیش از 20 کشور به آن تكلّم می‌كنند و با زبان و ادبیات فارسی، به شكل بی‌نظیری، پیوند تاریخی و فرهنگی دارد. بدیهی است که سیاستگزاران فرهنگی و آموزشی کشور به زبان و ‌ادبیات آن توجّه ویژه‌ای کنند تا آنجا که در قانون اساسی جمهوری اسلامی، در مادۀ 16 ضرورت آموزش زبان عربی از سطوح راهنمایی تا پایان دورۀ متوسطه الزامی شده است. رشته زبان و ادبیات عربی دو بخش دارد: بخش اوّل: «زبان عربی» و بخش دوم: «ادبیات عربی» است؛ اما تا سال 1385 این رشته با عنوان کلی «زبان و ادبیات عرب» ارائه می‌شد. تحقیقی که از دانشگاه‌‏های کشورهای عربی و غیرعربی صورت گرفت، نشان داد که گرایش‌‏هایی مانند: «قسم‌ تعلیم اللغة» (گرایش زبان) و «قسم‌الأدب» (گرایش ادبیات) و قسم «النقد والأدب المقارن» (گرایش نقد و ادبیات تطبیقی) هم وجود دارد. بنابراین، گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت ‌مدرّس پس از مدّت¬ها بحث و بررسی و مشورت با صاحب‌نظران داخلی و خارجی، به‌ویژه در چند همایش مدیران گروه‏های عربی به این نتیجه رسید كه گرایش‏ها و رشته‌‏های مستقلی چون ادبیات عربی و آموزش زبان عربی ایجاد كند. به فضل خداوند و پس از انجام تلاش‏ها و پیگیری‏های فراوان، گروه موفق شد در سال 1387 گرایش ادبیات عربی را که بعدها یعنی در سال 1395 تبدیل به رشته ادبیات عربی شد تاسیس کند و در سال 1392 رشته آموزش زبان عربی را دایر كند. اهداف رشته ادبیات عربی به دودسته اهداف اصلی و فرعی قابل‌تقسیم است که در ادامه تبیین می‌گردد: الف. هدف اصلی: تربیت نیروی فرهیخته و پژوهشگران متعهّد در عرصۀ فرهنگ و ادب عربی. ب. اهداف فرعی: 1. فهم عمیق زبان وحی و متون عربی اسلامی. 2. تقویت درک و فهم ذوق ادبی و هنری. 3. کمک به شناخت فرهنگ عربی و تمدّن عظیم اسلامی به‌منظور کمک در بازآفرینی تمدّن نوین اسلامی. 4. تقویت تعامل فرهنگی و ادبی با جهان اسلام و عرب. 5. کمک به غنی‏سازی فرهنگ و ‌ادبیات ملّی (فارسی). 6. آشنایی عمیق با جریان‏های فکری و مکتب‌‏های ادبی و نقدی. اما اهداف رشته آموزش زبان عربی نیز عبارت‌اند از: 1. آشنایی با تئوری‌های آموزش زبان عربی مبتنی بر زبان‌شناسی نوین 2. آشنایی با نظام صوتی و معنایی زبان عربی به‌منظور درک مفاهیم 3. آشنایی با متون مختلف زبان عربی 4. تقویت توانایی در مهارت‌های چهارگانه زبان 5. تقویت علاقه به آموزش زبان عربی 6. کمک به وزارت آموزش و پرورش در تربیت مدرسان و معلمان آگاه و کارآمد در تدریس زبان عربی 7. کمک به وزارت آموزش و پرورش در برگزاری کارکاههای آموزش زبان عربی 8. کمک به وزارت آموزش و پرورش در برگزاری دوره های دانش افزایی معلمان اما رشته زبان و ادبیات عربی در مقطع دکترا به‌طور علمی، عملی و پژوهشی دانشجو را با حوزه‌های گوناگون زبان و ادبیات عربی قدیم و جدید و با در نظر گرفتن نیازهای بومی کشور مخصوصاً در زمینه تعامل میان زبان و ادبیات عربی با زبان و ادبیات فارسی در طول تاریخ مشترکشان آشنا می‌سازد. اهداف رشته زبان و ادبیات عربی در مقطع دکترا عبارت‌اند از: 1. آشنا شدن و تخصص پیدا کردن دانشجویان در حوزه‌های گوناگون رشته زبان و ادبیات عربی 2. شناخت نیازهای کشور به زبان و ادبیات عربی از رهگذر تحقیق و پژوهش در آن 3. تربیت متخصصان جوان بر اساس تحولات ادبی و نقدی مرتبط با زبان و ادبیات عربی 4. تأمین نیازهای مراکز، آموزشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های انسانی و اسلامی به نیروهای جوان و متخصص در زبان و ادبیات عربی 5. تربیت مدرسان جوان و آشنا به فنون و تکنیک¬های آموزشی جدید در حوزه زبان و ادبیات جهت پر کردن خلأ موجود در دانشگاه‌ها به آموزش‌های نوین.